بسیاری از پروژه‌های توسعه وب، نه به دلیل ضعف برنامه‌نویس، بلکه به دلیل یک سوءتفاهم بزرگ در روز اول شکست می‌خورند! کارفرمایی را تصور کنید که به سه شرکت مختلف می‌گوید “یک سایت فروشگاهی ساده و شیک می‌خواهم”. هر شرکت برداشت متفاوتی از کلمه “ساده” دارد؛ نتیجه آن دریافت سه فاکتور ۵، ۲۰ و ۱۰۰ میلیون تومانی است که اصلا با هم قابل مقایسه نیستند. چاره کار، داشتن یک سند شفاف به نام بریف (Brief) است. اما سوال اینجاست که دقیقا چگونه بریف طراحی سایت بنویسیم تا هیچ ابهامی بین ما و تیم توسعه‌دهنده باقی نماند؟ یک بریف استاندارد باید شامل جزئیاتی از هدف تا بودجه باشد و معمولاً در دو الی سه صفحه تدوین می‌شود. در این راهنما به شما یاد می‌دهیم که چگونه نیازهای ذهنی خود را به یک سند فنی تبدیل کنید.
چرا بریف طراحی سایت قبل از شروع پروژه ضروری است؟
بریف طراحی سایت، زبان و مرجع مشترک کارفرما و طراح است. وقتی همه پیشنهادها بر اساس یک بریف مکتوب داده شوند، قیمت‌های اعلامی از سوی شرکت‌ها کاملا قابل مقایسه می‌شوند. اهمیت این مانیفست به قدری است که امروزه در سرفصل‌های استاندارد آموزش وردپرس در اصفهان و دیگر کلان‌شهرها، تنظیم بریف پیش از عقد قرارداد به عنوان یک اصل حقوقی به طراحان آموزش اده می‌شود. با داشتن این سند، در اواسط پروژه هر درخواست تازه‌ای را می‌شود با بریف سنجید و معلوم کرد که آیا جزو تعهدات اولیه است یا کار اضافه (Feature Creep) حساب می‌شود.
بیشتر اختلاف‌های پروژه‌های وب از همین درخواست‌ها و جمله‌های کلی شروع می‌شود: «یک سایت حرفه‌ای می‌خواهم»، «امکاناتش کامل باشد» یا «مثل سایت رقیبم باشد». بریف پروژه طراحی سایت، این توهمات را به یک فهرست مشخص و قابل اندازه‌گیری تبدیل می‌کند و بعد از امضا، مستقیما پیوستِ قرارداد می‌شود.
سه اشتباه در بریف‌ها بیشتر از بقیه تکرار می‌شود:
- کپی سایت رقیب: «مثل سایت فلان» بدون توضیح اینکه کدام بخش آن سایت و چرا.
- فهرست امکانات بدون اولویت: وقتی همه چیز ضروری اعلام شود، طراح نمی‌تواند با بودجه محدود تصمیم بگیرد.
- نبود مسئول محتوا: معلوم نیست متن و عکس صفحه‌ها را چه کسی و تا چه تاریخی تحویل می‌دهد.
گام‌به‌گام نحوه نوشتن بریف طراحی سایت
اگر هنوز نمی‌دانید چگونه بریف طراحی سایت بنویسیم که چیزی جا نماند، این شش گام را به ترتیب پر کنید.
۱. معرفی کسب‌وکار و تعیین هدف از طراحی سایت
در یک پاراگراف بنویسید چه می‌فروشید، به چه کسی و تفاوتتان با رقبا چیست. بعد یک هدف قابل‌اندازه‌گیری برای سایت تعیین کنید. به‌جای «سایت زیبا» هدفی مثل «ماهی ۳۰ درخواست مشاوره از فرم سایت» یا «فروش آنلاین ۲۰ درصد محصولات» بنویسید. طراح بر اساس همین هدف تصمیم می‌گیرد دکمه اصلی هر صفحه چه باشد. نام و آدرس سایت سه رقیب اصلی را هم بنویسید تا طراح بداند مشتری شما پیش از تصمیم، چه سایت‌هایی را کنار هم می‌بیند.
۲. شناخت مخاطبان هدف و رفتار آن‌ها
مخاطب را با سن، شغل، دستگاهی که با آن وارد سایت می‌شود و سوالی که در ذهن دارد توصیف کنید. گروه نیلسن نورمن در مقاله پرسونا توضیح می‌دهد که یک شخصیت فرضی ولی واقع‌گرا از کاربر، بیشتر از آمار در ذهن تیم می‌ماند. برای مثال، اگر بیشتر بیماران یک کلینیک بالای ۵۰ سال‌اند و با موبایل وارد می‌شوند، طراح متن درشت‌تر و دکمه تماس ثابت در پایین صفحه را در اولویت می‌گذارد. سوال‌هایی را هم که مشتری‌ها پیش از خرید تلفنی می‌پرسند فهرست کنید؛ جواب هر کدام باید جایی در سایت دیده شود.
۳. مشخص کردن ساختار محتوایی و نقشه سایت
فهرست صفحه‌ها را به‌صورت درختی بنویسید: صفحه اصلی، خدمات و زیرصفحه‌های هر خدمت، نمونه‌کار، بلاگ، درباره ما و تماس. گوگل در راهنمای شروع سئو توصیه می‌کند صفحه‌های هم‌موضوع را در پوشه‌های جدا گروه‌بندی کنید تا ساختار سایت برایش روشن‌تر شود.
در همین بخش مشخص کنید محتوای متنی، عکاسی صنعتی و نگارش مقالات هر صفحه را چه کسی انجام می‌دهد. استراتژیست‌های برند در آژانس‌های دیجیتالی مثل وبسیما، نوین و پدیده تجارت معتقدند که بزرگترین عامل توقف و تاخیر در پروژه‌های وب، آماده نبودن محتواست. اگر قرار است متن‌ها را خودتان بنویسید، تاریخ دقیق تحویل آن‌ها را در بریف مشخص کنید.
۴. تعیین سبک بصری و مرجع‌های گرافیکی
سه سایتی را که از ظاهرشان خوشتان می‌آید و دو سایتی را که نمی‌پسندید، با دلیل بنویسید. «رنگ‌های این سایت آرام است» برای طراح مفیدتر از «این سایت قشنگ است» است. فایل لوگو، کد رنگ‌های برند و فونت سازمانی را هم ضمیمه کنید.
اگر مخاطبان شما سالمندان یا افراد کم‌بینا هستند، رعایت دسترس‌پذیری را هم در بریف بخواهید. استاندارد WCAG 2.2 معیارها را در سه سطح A، AA و AAA تعریف کرده و بیشتر سفارش‌ها سطح AA را هدف می‌گیرند.
۵. امکانات فنی و ابزارهای جانبی مورد نیاز
نوشتن «فروشگاه اینترنتی» به‌تنهایی طراح را مجبور به حدس زدن می‌کند. دقیق بنویسید محصولاتتان ساده‌اند یا متغیر، مثل لباسی که سایز و رنگ دارد؛ چه درگاه پرداخت و چه روش‌های ارسالی می‌خواهید؛ موجودی انبار باید در سایت مدیریت شود یا نه؛ و کد تخفیف لازم است یا خیر.
امکانات دیگر را هم جدا بنویسید: چندزبانه بودن، رزرو آنلاین، اتصال به پیامک یا نرم‌افزار حسابداری، و فرم‌های اختصاصی. کنار هر امکان برچسب «ضروری» یا «در صورت امکان» بگذارید تا اگر بودجه کم آمد، معلوم باشد کدام مورد به فاز دوم می‌رود.
۶. تعیین بودجه و بازه زمانی تحویل پروژه
بازه بودجه را پنهان نکنید. طراحی که بودجه را بداند، امکانات را اولویت‌بندی می‌کند و پیشنهاد واقع‌بینانه می‌دهد. برای زمان هم یک تاریخ مشخص بنویسید و اگر به رویدادی مثل نمایشگاه یا شروع فصل فروش وابسته است، دلیلش را بگویید. پیشنهاد کنید پرداخت در سه مرحله انجام شود: شروع، تأیید طرح و تحویل نهایی. هزینه‌های بعد از تحویل را هم در نظر بگیرید و در بریف بپرسید: تمدید هاست و دامنه، لایسنس قالب و افزونه‌های پولی، و هزینه پشتیبانی بعد از پایان دوره رایگان.
نمونه بریف طراحی سایت برای استفاده عملی
جدول زیر یک نمونه بریف طراحی وب سایت برای کلینیک دندان‌پزشکی فرضی است. می‌توانید ستون دوم را با اطلاعات کسب‌وکار خودتان پر کنید و از آن به‌عنوان فرم بریف طراحی سایت استفاده کنید.
نمونه بریف طراحی سایت (کلینیک دندان‌پزشکی فرضی)
|
بخش بریف |
نمونه پاسخ |
|
کسب‌وکار |
کلینیک دندان‌پزشکی با سه پزشک، تخصص ایمپلنت و ارتودنسی |
|
هدف سایت |
ماهی ۴۰ نوبت اینترنتی و کاهش تماس‌های تکراری درباره قیمت |
|
مخاطب |
۳۰ تا ۶۰ ساله، ۸۰ درصد ورود با موبایل، نگران هزینه و درد |
|
رقبا |
سه کلینیک هم‌محله با سایت فعال (آدرس هر سه ضمیمه شده) |
|
صفحه‌ها |
خانه، ایمپلنت، ارتودنسی، پزشکان، نمونه درمان، بلاگ، رزرو، تماس |
|
سبک بصری |
سفید و آبی روشن، عکس واقعی از کلینیک، بدون عکس آماده |
|
محتوا |
متن‌ها با مدیر کلینیک، عکاسی در هفته دوم پروژه |
|
امکانات |
رزرو آنلاین با پیامک یادآوری، دکمه تماس ثابت، نقشه مسیر |
|
بودجه و زمان |
بازه مشخص، تحویل تا پایان ماه دوم، پرداخت سه‌مرحله‌ای |
اولین قدم عملی در اینکه چگونه بریف طراحی سایت بنویسیم، آزمودن خود بریف است. پیش از ارسال آن برای شرکت‌ها، یک بار آن را به کسی بدهید که کسب‌وکار شما را نمی‌شناسد و بپرسید از روی متن چه سایتی تصور می‌کند. هر جایی که تصور او با خواسته شما فرق داشت، همان بخش بریف به جزئیات بیشتری نیاز دارد.